Giới thiệu chung

Vài nét về lịch sử của Tiếp cận Hệ thống
Năm 1927 là một mốc thời gian quan trọng nhất trong lịch sử tư duy hiện đại: đó là năm Einstein đưa ra lý thuyết Trường thống nhất và nhóm khoa học Copenhagen công bố chính thức về lý thuyết Cơ học lượng tử. Theo thuyết Cơ học lượng tử, thế giới khách quan không gì khác hơn là sự chuyển động của các luật quark có kích thước 10-18 mét, tuy nhiên cái gọi là "hạt" quắm này là không tồn tại như những vật thể, mà chỉ là hệ quả của các mối tương tác giữa các trường phi vật chất. Từ các “hạt" quark, những vi hệ thống đầu tiên được hình thành (proton và nơtron) để sau đó xuất hiện hạt nhân nguyên tử có đường kính 10-14 mét. Sự kết hợp giữa hạt nhân với các electron đã làm nảy sinh các hệ thống khác nhau: đó là các nguyên tử (d = 10-10 mét). Một hệ thống gồm 2 nguyên tử hyđrô và 1 nguyên tử ôxy xuất hiện, đó chính là phân tử nước - H2O một hợp phần cơ bản của thế giới sống có những tính chất đặc biệt mà các yếu tố tạo nên nó không có.

Thế giới khách quan ngày nay trên Trái Đất chỉ bao gồm toàn là các hệ thống có cấu trúc, tính chất và quy mô rất khác nhau, từ những hệ thống vô cơ đơn giản cho đến các hệ xã hội nhân văn phức tạp. Các hệ thống xuất hiện. tiến hóa, suy thoái, tan rã... theo những quy luật riêng. Tuy nhiên, con người nhận diện và hiểu biết về hệ thống lại rất muộn.
Sự nhận diện các hệ thống khá muộn màng là hệ quả của một quá trình lâu dài mà khoa học đã kiên trì việc chia nhỏ sự vật để nhận thức (tư duy phân tích), từ đó mà hình thành ra các lĩnh vực chuyên ngành và các chuyên gia có chuyên môn sâu về một lĩnh vực hẹp.

Các hệ thống - ngược lại - là những tổng thể, chỉ có thể nhận diện trên cơ sở phân tích liên ngành, đa ngành và gian ngành Năm 1956 đánh dấu sự xuất hiện của tiếp cận hệ thống với công trình của nhà sinh vật học người áo có tên là Ludwig von Bertalanffy, “Học thuyết chung về hệ thống”.
“Hệ thống là một tổng thể, duy trì sự tồn tại bằng sự tương tác giữa các tổ phần tạo nên nó” . Học thuyết của Bertalanffy chỉ rõ cách thức đúng đắn mà con người xây dựng khái niệm về thực tại xung quanh mình, đồng thời cũng là một tiếp cận sắc sảo để giải quyết các vấn đề được đặt ra.
Tiếp cận hệ thống không chỉ sử dụng kiến thức chuyên sâu của một ngành khoa học, mà còn sử dụng kiến thức đa ngành và liên ngành. Ở đâu có sự đa dạng kiến thức khoa học được sử dụng chồng chập trong cùng một hệ phương pháp để giải quyết cùng một vấn đề, ở đó tiếp cận hệ thống được ứng dụng và phát triển.
Những lý do trên cho thấy tại sao tiếp cận hệ thống lại phát triển mạnh khi nó gắn với lĩnh vực nghiên cứu môi trường và phát triển - mảnh đất đa dạng đòi hỏi của các kiến thức liên ngành và đa ngành. Công trình của Clayton và đồng nghiệp, 1997 [7] chính thức mở đầu cho giai đoạn này vì nó cung cấp một bộ công cụ sắc sảo dựa trên tiếp cận hệ thống cho phát triển bền vững.

Download file tại đây